CƠ CẤU LẠI VỐN NHÀ NƯỚC: NHỮNG “ÔNG LỚN” NÀO ĐANG ĐƯỢC CHÚ Ý?

Một thay đổi về tỷ lệ sở hữu Nhà nước tưởng như chỉ là câu chuyện quản lý vốn, nhưng với thị trường chứng khoán, đây có thể trở thành một biến số đáng theo dõi trong giai đoạn 2026–2030.
Ngày 5/8/2026, Quyết định 40/2026/QĐ-TTg được ban hành, thiết lập lại tiêu chí phân loại doanh nghiệp và khung tỷ lệ vốn Nhà nước nắm giữ theo từng ngành, lĩnh vực. Điểm đáng chú ý là thay vì đưa ra một danh sách cứng các doanh nghiệp phải thoái vốn, quy định mới tạo ra khung sở hữu, từ đó các cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ rà soát và xây dựng phương án cụ thể.

Những cái tên nào đang được chú ý?

PLX – Petrolimex là trường hợp đáng quan tâm nhất.

Hiện Nhà nước đang sở hữu khoảng 75,8% vốn PLX. Trong khi đó, doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu có thị phần từ 30% trở lên được xếp vào nhóm Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65%.
Nếu Petrolimex được xác định thuộc diện điều chỉnh theo khung mới, tỷ lệ sở hữu Nhà nước có thể được xem xét giảm trong giai đoạn 2026–2030. Khi đó, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên thị trường có thể tăng đáng kể. Tuy nhiên, hiện chưa có phương án chính thức về việc giảm tỷ lệ sở hữu tại PLX.
DPM – Đạm Phú Mỹ cũng nằm trong nhóm cần theo dõi. Petrovietnam hiện sở hữu khoảng 59,5%, trong khi lĩnh vực sản xuất, kinh doanh phân bón được xếp vào nhóm Nhà nước nắm giữ từ 65% trở lên. Điều này mở ra khả năng tỷ lệ sở hữu tại DPM sẽ được xem xét trong quá trình xây dựng phương án cơ cấu vốn 2026–2030.
Ở chiều ngược lại, DAP – Vinachem hiện có Vinachem sở hữu khoảng 64%. Nếu phân bón được xác định là ngành hoạt động chính, tỷ lệ sở hữu có thể được xem xét nâng lên từ 65% trở lên.
ACV lại là một câu chuyện khác. Nhà nước hiện sở hữu khoảng 95,4% vốn, trong khi hoạt động quản lý và khai thác cảng hàng không, sân bay thuộc nhóm Nhà nước nắm giữ từ 65% trở lên. Vì vậy, ACV cũng có dư địa để cơ cấu lại tỷ lệ sở hữu, dù hướng xử lý cụ thể vẫn phải chờ phương án được phê duyệt.

Điều đáng chú ý nằm ở quy mô
Theo Quyết định 40, 19 tập đoàn, tổng công ty thuộc diện phải đề xuất kế hoạch cơ cấu lại vốn Nhà nước, trong đó có Petrovietnam, EVN, Petrolimex, Vinachem, VRG, TKV, VNPT, Vietnam Airlines, VIMC, ACV, SCIC, Bảo Việt và Agribank.
Điều này cho thấy câu chuyện cơ cấu vốn lần này có phạm vi rộng hơn một thương vụ thoái vốn đơn lẻ.

Góc nhìn đối với thị trường chứng khoán
Nếu quá trình này được triển khai thực chất, thị trường có thể xuất hiện hai tác động song song.
Ngắn hạn: áp lực cung có thể xuất hiện tại những doanh nghiệp Nhà nước thực hiện bán bớt vốn. Nhà đầu tư cũng cần phân biệt giữa “tin có khả năng thoái vốn” và một phương án đã được phê duyệt – hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.
Trung và dài hạn: việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước có thể làm tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, cải thiện thanh khoản và mở rộng dư địa thu hút nhà đầu tư tư nhân, tổ chức và dòng vốn nước ngoài.
Đáng chú ý, BSC Research đánh giá cơ chế mới trao quyền chủ động lớn hơn cho cơ quan đại diện chủ sở hữu có thể giúp quá trình cổ phần hóa, chuyển giao và thoái vốn diễn ra linh hoạt hơn. Đơn vị này thậm chí kỳ vọng một làn sóng thoái vốn mới có thể tạo thêm nguồn hàng cho thị trường chứng khoán, tương tự giai đoạn 2016–2018.

Góc nhìn cho Nhà đầu tư
Đừng vội coi mọi doanh nghiệp có vốn Nhà nước là cổ phiếu thoái vốn. Điều quan là xác định được:
1. Doanh nghiệp đang được Nhà nước sở hữu bao nhiêu?
2. Ngành nghề cốt lõi có thuộc nhóm Nhà nước cần duy trì tỷ lệ sở hữu cao hay không?
3. Nếu thoái vốn, tỷ lệ có thể giảm về đâu và lượng cổ phiếu thực sự được đưa ra thị trường là bao nhiêu?
4. Sau khi thay đổi cơ cấu cổ đông, doanh nghiệp có khả năng được định giá lại hay không?

Vì vậy, câu chuyện đáng quan tâm nhất không phải “ai sẽ được thoái vốn”, mà là: sau khi Nhà nước cơ cấu lại phần vốn của mình, doanh nghiệp nào sẽ trở thành người hưởng lợi từ một cấu trúc sở hữu hiệu quả hơn?

Đây có thể là một trong những chủ đề đáng theo dõi của nhóm cổ phiếu vốn Nhà nước trong giai đoạn 2026–2030.